Kościół Parafialny Kazimierz Biskupi

Kościół parafialny pw. św. Marcina w Kazimierzu Biskupim to jedna z najstarszych świątyń w Wielkopolsce, której początki sięgają XII wieku. Wzniesiona z granitu i piaskowca budowla łączy w sobie romańskie fundamenty z gotycką rozbudową, tworząc ciekawy przykład architektonicznej ewolucji. Miejsce to przyciąga nie tylko wiernych, ale także miłośników historii i architektury sakralnej – szczególnie tych, którzy szukają autentycznych zabytków z bogatą przeszłością, a nie tylko wyremontowanych fasad.

Co ważne, kościół stoi w miejscu szczególnym dla polskiego chrześcijaństwa. Według lokalnej tradycji właśnie tutaj znajdowała się pustelnia św. Mateusza, jednego z Pięciu Braci Męczenników.

Historia kościoła – od romańskiej świątyni po gotycką rozbudowę

Pierwotny kościół powstał około połowy XII wieku, choć dokładna data jego fundacji pozostaje przedmiotem dyskusji historyków. Część źródeł przypisuje budowę Piotrowi Wszeborowicowi, inne wskazują na Piotra Włostowica. Niezależnie od tego, kto był fundatorem, pewne jest jedno – świątynia od początku pełniła rolę kościoła parafialnego najstarszej parafii w okolicy, co potwierdzają zapisy o zobowiązaniach finansowych okolicznych wsi.

Romańska budowla z ciosów piaskowca przetrwała kilka stuleci, zanim przyszedł czas na znaczącą przebudowę. W latach 1505-1520 kościół został rozbudowany w stylu gotyckim. Inicjatorem tej inwestycji był Jan Lubrański, biskup poznański, który wcześniej, około 1485 roku, pełnił tu funkcję proboszcza. Wsparł go brat Mikołaj, wojewoda poznański.

Kazimierska fara wielokrotnie padała ofiarą pożarów. Wielki pożar w 1633 roku strawił całą świątynię, a kolejne zniszczenia przynosiły wojny szwedzkie – w 1707, 1729 i 1760 roku. Po pożarze w 1760 roku kościół został dodatkowo okradziony z cennych naczyń liturgicznych, za co synagoga w Golinie wypłaciła odszkodowanie w wysokości 2000 tynfów.

Kolejne przebudowy po zniszczeniach wojennych i pożarach zatarły wiele pierwotnych elementów romańskich i gotyckich. W XIX wieku, konkretnie w 1859 roku, świątynię wydłużono w kierunku zachodnim. Dopiero w latach 90. XX wieku udało się odsłonić pozostałości romańskiego portalu w południowej ścianie – kawałek autentycznej dwunastowiecznej architektury.

Co zobaczysz w środku – wystrój i najcenniejsze elementy

Wnętrze kościoła zamknięte jest płaskim stropem z polichromią z 1905 roku autorstwa A. Konkowskiego. Malowidła przedstawiają sceny z życia Pięciu Braci Męczenników – świętych, którzy odegrali kluczową rolę w historii tego miejsca.

Główną atrakcją jest barokowy ołtarz główny z XVII/XVIII wieku, w którym znajduje się obraz Matki Bożej Kazimierskiej z 1721 roku. To nie byle jaki obraz – został on ukoronowany przez Konsystorz Gnieźnieński w 1721 roku jako cudowny, stając się drugim koronowanym wizerunkiem Maryi w Polsce, zaraz po Jasnej Górze (choć niższej rangi). W 1766 roku miejscowy proboszcz Adam Łukaszewski, pełniący jednocześnie funkcję dziekana sompoleńskiego, ufundował dla obrazu srebrną sukienkę.

Przy wejściu do świątyni stoi kropielnica wykonana z piaskowca, pochodząca z 1512 roku – dawniej służyła jako chrzcielnica. To jeden z najstarszych zachowanych elementów wyposażenia.

Prezbiterium zostało odnowione w 1999 roku i dostosowane do wymogów posoborowej liturgii. Dodano wtedy chrzcielnicę, ambonę oraz ołtarz z granitu szwedzkiego. Zainstalowano również witraże – w prezbiterium z symbolem Ducha Świętego, w nawie z wizerunkami świadków wiary.

Pięciu Braci Męczenników – duchowe serce Kazimierza Biskupiego

Nie sposób mówić o tym kościele bez wspomnienia o Pięciu Braciach Męczennikach. Ich relikwie sprowadzono do Kazimierza około 1525 roku z Czech za pośrednictwem katedry poznańskiej. Według tradycji jeden z braci, św. Mateusz, miał prowadzić pustelniczy żywot w miejscu, gdzie później wzniesiono kościół. Do 1729 roku znajdowało się tu mauzoleum tego świętego.

Pierwotnie świątynia była nawet pod wezwaniem św. Mateusza, dopiero później zmieniono patrona na św. Marcina z Tours. Kult Pięciu Braci Męczenników jest żywy do dziś – ich męczeńska śmierć przypada na rok 1003, a społeczność Kazimierza Biskupiego odnowiła kościół w 2000 roku jako wotum na jubileusze 2000-lecia chrześcijaństwa oraz 1000-lecia śmierci patronów.

Legenda głosi, że bracia męczennicy mieli karmić się cudownie rozmnażającą się rybą. W nawiązaniu do tej opowieści zachodnia wieża kościoła została pokryta gontem w kształcie rybich łusek.

Architektura – romańsko-gotycka mieszanka stylów

Kościół zachował elementy z różnych epok, co czyni go fascynującym obiektem dla pasjonatów architektury. Romańska część została wzniesiona z ciosów piaskowca, choć wiele z tych pierwotnych elementów zostało zatartych w czasie licznych przebudów.

Gotycka rozbudowa z początku XVI wieku nadała świątyni obecny kształt. Choć nie jest to imponujący gotyk katedralny, ma swój skromny urok – jednonawowa bryła, oszkarpowana, z ostrołukową tęczą.

Zachodnia ściana wraz z głównym wejściem i wieżą pochodzi z XIX wieku, kiedy to dzięki wsparciu hrabiego Macieja Mielżyńskiego i dziedzica z Bochlewa Kozarzewka przeprowadzono gruntowny remont. Wieża pokryta gontem w kształcie rybich łusek, nawiązującym do legendy o braciach męczennikach, pochodzi z 1692 roku. Dobudowano też kruchtę, przebudowano zakrystię i położono drewnianą podłogę.

Dla kogo to miejsce?

Kościół w Kazimierzu Biskupim to przede wszystkim cel dla osób zainteresowanych historią polskiego średniowiecza i architekturą sakralną. Miłośnicy romańszczyzny znajdą tu jeden z nielicznych zachowanych przykładów tego stylu w Wielkopolsce, choć trzeba przyznać, że elementy romańskie są mocno zatarte przez późniejsze przebudowy.

Miejsce może zainteresować także pielgrzymów – kult Pięciu Braci Męczenników i cudowny obraz Matki Bożej Kazimierskiej przyciągają wiernych. Odpust parafialny odbywa się w Uroczystość Świętego Marcina.

Dla rodzin z dziećmi może to być ciekawy przystanek podczas zwiedzania okolicy, szczególnie jeśli połączy się wizytę z opowieściami o średniowiecznych pustelnikach i męczennikach. Warto jednak pamiętać, że to czynny kościół, więc wizyta powinna odbywać się z poszanowaniem jego sakralnego charakteru.

Praktyczne informacje – jak zwiedzić kościół w Kazimierzu Biskupim

Kościół znajduje się przy ulicy Kościelnej 12 w Kazimierzu Biskupim. To centrum miejscowości, więc łatwo go znaleźć.

Dojazd: Kazimierz Biskupi leży w województwie wielkopolskim, w powiecie konińskim, około 7 km od Konina. Dojazd samochodem jest najprostszy – z Konina kierując się drogą lokalną na północny wschód. Można też skorzystać z komunikacji publicznej – autobusy z Konina i okolicznych miejscowości.

Godziny otwarcia: Jako czynny kościół parafialny świątynia jest otwarta dla zwiedzających poza czasem nabożeństw. Najlepiej planować wizytę w godzinach przedpołudniowych lub wczesnym popołudniem. Warto wcześniej skontaktować się z kancelarią parafialną pod numerem telefonu +48 63 241 12 00, aby upewnić się, że kościół będzie otwarty.

Wstęp: Wstęp do kościoła jest bezpłatny. Mile widziana jest jednak dobrowolna ofiara na utrzymanie zabytkowej świątyni.

Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie wnętrza i zapoznanie się z historią miejsca wystarczy około 30-45 minut. Jeśli ktoś chce dokładniej przyjrzeć się detalom architektonicznym i polichromii, warto zarezerwować godzinę.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy: W Kazimierzu Biskupim znajduje się także późnogotycki kościół klasztorny św. Jana Chrzciciela i Pięciu Braci Męczenników, wzniesiony dla bernardynów w latach 1514-1520. Warto połączyć zwiedzanie obu świątyń. Niedaleko, w Koninie, można odwiedzić Muzeum Okręgowe Ziemi Konińskiej.

Więcej informacji można znaleźć na stronie parafii: swmarcin.pl