Rynek Kazimierz Biskupi

Rynek w Kazimierzu Biskupim to serce dawnego miasta, które swoje prawa miejskie otrzymało już w 1287 roku. Dziś trudno uwierzyć, że ta spokojna wielkopolska wieś leżąca nieopodal Konina przez wieki tętniła życiem jako ważny ośrodek handlowy należący do biskupów lubuskich. Głównym punktem tego miejsca jest głaz Patkula – pomnik przyrody i zarazem świadectwo jednego z najbardziej dramatycznych wydarzeń w historii Wielkopolski.

Spacer po rynku to podróż przez stulecia. Zabudowa nie zachwyca jednolitością – są tu domy z różnych epok, niektóre pamiętające jeszcze czasy przedwojennej świetności. Ale właśnie to nadaje temu miejscu autentyczności.

Historia mrocznej egzekucji na rynku

W 1707 roku na kazimierskim rynku rozegrała się scena godna najczarniejszych kart historii. Z rozkazu króla Szwecji Karola XII dokonano tu egzekucji przez łamanie kołem inflackiego generała Jana Reinholda von Patkula. Była to jedna z najokrutniejszych form kary śmierci – skazanemu łamano kości ciężkim kołem, aż w końcu następowała śmierć.

Patkul był dyplomatą i wojskowym, który wdał się w niebezpieczną grę polityczną podczas wielkiej wojny północnej. Schwytany przez Szwedów, został skazany za zdradę. Miejsce egzekucji upamiętniał pierwotnie głaz umieszczony dokładnie tam, gdzie doszło do tej makabrycznej sceny. Później kamień przeniesiono na rynek, gdzie znajduje się do dziś.

Głaz Patkula z wyrytym napisem „PATKUL 1707” został uznany za pomnik przyrody już w 1956 roku. To jeden z nielicznych w Polsce kamieni upamiętniających miejsce egzekucji, który przetrwał do naszych czasów.

Dziś głaz stoi spokojnie pośród rynku. Napis jest już mocno wytarty przez czas, ale wciąż czytelny. Nie każdy turysta wie, jaką mroczną historię kryje ten pozornie zwykły kamień.

Dawne miasto biskupów lubuskich

Kazimierz Biskupi ma jeszcze starszą metrykę niż sama egzekucja Patkula. Miejscowość prawdopodobnie założył Kazimierz Odnowiciel w połowie XI wieku – stąd pierwsza część nazwy. Drugą część – „Biskupi” – zawdzięcza rządom biskupów lubuskich, którzy od 1237 roku byli właścicielami tych ziem.

Prawa miejskie nadał miastu biskup lubuski Konrad w 1287 roku, otrzymawszy na to przywilej od księcia Przemysła II. Przez wieki Kazimierz funkcjonował jako typowe miasteczko handlowe. Miał swój rynek, targi, cechy rzemieślnicze. Mieszkańcy trudnili się głównie handlem i rolnictwem.

Utrata praw miejskich w 1870 roku była efektem decyzji carskiej administracji. Dla wielu małych miast zaboru rosyjskiego był to koniec pewnej epoki. Kazimierz przekształcił się w wieś, choć układ urbanistyczny z centralnym rynkiem pozostał.

Co zobaczyć w okolicy rynku

Rynek nie istnieje w próżni – warto poświęcić czas na zwiedzenie całej miejscowości. Niedaleko stoi kościół św. Marcina, którego początki sięgają końca XII wieku. To pierwotnie romańska świątynia, choć wielokrotnie przebudowywana. Zachowały się w niej elementy romańskie i gotyckie – prawdziwa gratka dla miłośników architektury sakralnej.

Drugi ważny obiekt to pobernardiński kościół Pięciu Braci Męczenników i św. Jana Chrzciciela. Jego budowę rozpoczęto w latach 1513-1520, ale obecny wygląd to efekt odbudowy po zniszczeniach szwedzkich z końca XVIII wieku. Dziś mieści się tu klasztor księży misjonarzy Świętej Rodziny. Wnętrze zachwyca późnobarokowym wystrojem.

Sama zabudowa rynku nie tworzy spójnej całości architektonicznej. W 1962 roku północną część miasta wraz z dworkiem, parkiem i zabudową mieszkalną zlikwidowano pod kopalnię węgla brunatnego KWB „Kazimierz”. Wyrobisko sięgnęło aż do poziomu rynku. To wydarzenie na zawsze zmieniło charakter miejscowości.

Plany rewitalizacji rynku

W 2022 roku ogłoszono konkurs na projekt zagospodarowania rynku w Kazimierzu Biskupim. Wpłynęło niemal 60 prac, głównie od studentów architektury. To oznacza, że władze gminy myślą o przyszłości tego miejsca i chcą nadać mu nowy blask.

Trudno dziś powiedzieć, jak będzie wyglądał rynek za kilka lat. Warto więc odwiedzić go teraz, w jego obecnym, nieco sennnym wydaniu, zanim przejdzie metamorfozę. Takie miejsca mają swój urok – nie są dopieszczone dla turystów, nie ma tu kawiarni z cenami jak w centrum Poznania ani przewodników snujących opowieści. Jest autentyczność.

Dla kogo jest to miejsce

Rynek w Kazimierzu Biskupim to zdecydowanie propozycja dla osób zainteresowanych historią i lubiących odkrywać mniej znane zakątki Wielkopolski. Nie jest to atrakcja na miarę wielkomiejskich zabytków – raczej przystanek w dłuższej trasie po regionie.

Rodziny z małymi dziećmi mogą być rozczarowane – brak tu placu zabaw, kafejek czy innych udogodnień. To miejsce dla tych, którzy potrafią docenić klimat małych miasteczek i lubią historyczne anegdoty. Miłośnicy mrocznych historii z pewnością docenią opowieść o Patkulu.

Warto połączyć wizytę z zwiedzaniem okolicznych rezerwatów przyrody – w gminie Kazimierz Biskupi znajdują się rezerwaty „Bieniszew” i „Pustelnik” oraz obszar Natura 2000 „Puszcza Bieniszewska”. To dobry pomysł na całodniową wycieczkę: rano historia, po południu przyroda.

Informacje praktyczne – jak dotrzeć i co wziąć pod uwagę

Kazimierz Biskupi leży około 13 kilometrów na północny zachód od Konina i niecałe 90 kilometrów na wschód od Poznania. Dojazd samochodem z Konina zajmuje około 15-20 minut, z Poznania nieco ponad godzinę. Miejscowość znajduje się przy drodze wojewódzkiej, więc dojazd nie sprawia problemów.

Parking można znaleźć przy samym rynku lub w pobliskich uliczkach. Nie ma tu opłat parkingowych ani ograniczeń czasowych – jeden z wielu plusów małych miejscowości.

Rynek jest dostępny cały czas i bezpłatnie. Głaz Patkula stoi na otwartej przestrzeni, więc można go obejrzeć o każdej porze dnia i nocy. Na samo zwiedzenie rynku wystarczy 15-20 minut. Jeśli dołączyć kościoły i spacer po miejscowości, warto zarezerwować godzinę, może półtorej.

Nie ma tu punktu informacji turystycznej ani przewodników. Warto wcześniej poczytać o historii miejsca, żeby w pełni docenić to, co się widzi. Tablice informacyjne przy zabytkach są, ale dość skromne.

Najlepszy czas na wizytę to ciepłe miesiące – od maja do września. Zimą rynek może wyglądać ponuro, choć niektórzy właśnie taki klimat lubią najbardziej. Unikajcie dni targowych, jeśli zależy wam na spokoju – wtedy rynek zapełnia się straganami i samochodami.

W samym Kazimierzu Biskupim nie ma restauracji czy kafejek godnych polecenia. Lepiej zaplanować posiłek w Koninie przed lub po wizycie. Sklepy są, więc można kupić wodę czy przekąskę.

Osoby zainteresowane noclegiem w okolicy znajdą ofertę głównie w Koninie – tam są hotele i pensjonaty w różnych cenach. W samym Kazimierzu opcje noclegowe są bardzo ograniczone.